Νίκος Καζαντζάκης

Καζαντζάκης 61 χρόνια μετά

26/10/1957 – το φως πια λιγόστεψε…

Καζαντζάκης Νίκος

Καζαντζάκης Νίκος (1883 – 1957)

Ημέρα θανάτου στο Φράϊμπουρ Γερμανίας του Νίκου Καζαντζάκη. Πέρασαν 60 και 1 χρόνια από την ημέρα που έφυγε (74) «μην ελπίζοντας, μη φοβούμενος, ελεύθερος πάντα» ο μεγάλος Έλληνας συγγραφέας – διανοητής. Μια ζωή αφιερωμένος στην αναζήτηση του Θεού ελπίζοντας κάποτε να τον αντικρύσει. Ωστόσο δεν βρήκε στο δρόμο του παρά την απεγνωσμένη ελπιδοφόρο ή και απέλπιδα αυτή αναζήτηση – κι από αυτή οικοδομήθηκε το έργο του.

Έργο διαποτισμένο με τις μεγάλες ιδέες για το μεταφυσικό πρόβλημα του ανθρώπου, αλλά προσιτό, οικείο για κάθε άνθρωπο που πιάνει ένα βιβλίο από αυτό το έργο, στα χέρια του. Όπως το ίδιο απλός ήταν στη ζωή του παρ’ όλα τα μεγάλα προβλήματα της ύπαρξης που τον βασάνιζαν και που «εύχεται στη βαφτισιμιά του να συνεχίζει αμέριμνα το παιχνίδι γιατί ακόμη είναι μικρή να ασχοληθεί με τα άλλα» καθώς εξομολογείται η ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ στη συνομιλία της για τον Καζαντζάκη.

Νίκος Καζαντζάκης

Ο Νίκος Καζαντζάκης στο γραφείο του

Γέννημα – θρέμμα της κρητικής γης γεννημένος στο Ηράκλειο (1883) όπου και ο τάφος του σήμερα (τοποθεσία ντάπια Μαρτινέγκου) με το σταυρό να κοιτάζει υπερήφανα στην απεραντωσύνη ουρανού και γης, στα θυελλώδη ξεσπάσματα του πελαγίσιου αέρα – ένα ανάστημα ψυχής γιγαντωμένης από την τραχειά υλική γη και το ερευνητικό μάτι προς την απεραντωσύνη του απείρου, ο Καζαντζάκης διέγραψε μια πορεία μπαίνοντας επικεφαλής της μεγάλης αλυσσίδας των Ηρακλειωτών συγγραφέων.

Ο Νίκος Καζαντζάκης από το Ηράκλειο Κρήτης πήγε στην Αθήνα όπου γράφτηκε στη Νομική Σχολή, κι αργότερα στο Παρίσι πάλι στη Νομική. Στράφηκε όμως στη λογοτεχνία και στη φιλοσοφία με κύριο έργο σ’ αυτήν την «Ασκητική» (Salvatores Dei / 1927) βασισμένο αρχικά στη Νιτσεϊκή φιλοσοφία, όπου ο λόγος του εμπεδώνεται στην πορεία στη Μεταφυσική θεώρηση.

Ταξίδεψε πολύ εξ ού και η σειρά «Ταξιδεύοντας». Μιλούσε απταίστως πολλές γλώσσες. Ξακουστός σε ένα μεγαλύτερο κοινό που αρχίζοντας από την Ελλάδα, καταλαμβάνει ένα  ολοένα και ευρύτερο φάσμα αναγνωστών, που κατά κύριο λόγο κερδήθηκε με την ταινία Αλέξης Ζορμπάς (1964), έργο γραμμένο το 1946 – με μουσική επένδυση Μίκη Θεοδωράκη, μη ξεχνώντας φυσικά και τα έργα «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται» (Σειρά TV / 1975) – γραμμένο το 1948, «Ο Τελευταίος Πειρασμός» (1988) μεταφερμένο κι αυτό στον κινηματογράφο – έργα όπου προσέδωσε μια ανθρώπινη υπόσταση στον Χριστό και που δυστυχώς κατηγορήθηκε με αφορισμό από την εκκλησία.

Τα μυθιστορήματα «Ο Φτωχούλης του Θεού» (1953), «Αναφορά στο Γκρέκο» (1961 / μετά θάνατον έκδοση) – και τα δύο προς τιμήν δύο επιφανών προσωπικοτήτων: του Μοναχού – Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης και του εκ Κρήτης ζωγράφου Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, αποτελούν τα πιο χαρακτηριστικά του έργα όπου διαγράφονται η ζωή και η ιδιοσυγκρασία του – ιδιαίτερα η «Αναφορά στο Γκρέκο», καθώς περιέχουν πολλά βιογραφικά στοιχεία. Το 1957 έχασε το Νόμπελ Λογοτεχνίας για μία ψήφο, από τον Αλμπέρ Καμύ – γεγονός που ο ίδιος ο Καμύ σχολίασε: «Ο Καζαντζάκης άξιζε χίλιες φορές περισσότερο από μένα».

Καταδιωκόμενος από πλείστα προβλήματα οικονομικά, πνευματικά, προσωπικά, συνέχιζε απτόητος τον αγώνα του συγγραφέα: να επικοινωνήσει μέσω του εσώτερου εαυτού του και των δημιουργημάτων του με τον κάθε μοναχικό αναγνώστη που πορεύεται μέσα στο μοναχικό πλήθος αγωνιζόμενος κι αυτός μέσα από τον προσωπικό του αγώνα. Μα η ζωή είναι ένας αγώνας – να ζήσεις, να πορευτείς, να βρεις τον αληθινό σου εαυτό μέσα από τις ποικίλες εκφάνσεις, εκδηλώσεις της καθημερινότητας, όπου λέει η ποιήτρια Αγγελάκη-Ρουκ στο ποίημα της «Μοναξιά»: Μέσα στη τόση μοναξιά μία είναι η σωτηρία και προκύπτει μόνο μέσα από την προσωπική μοναξιά του καθενός.

Στο βίντεο – link που παρατίθεται η γνωστή ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, βαπτισιμιά του Νίκου Καζαντζάκη, με αφορμή την δημοσίευση της αλληλογραφίας του συγγραφέα με την οικογένεια Αγγελάκη, ξεδιπλώνει μνήμες της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.

Ο επιμελητής της έκδοσης Θανάσης Αγάθος, Λέκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, επισημαίνει άγνωστες λεπτομέρειες της ιδιωτικής ζωής του συγγραφέα. Η Διευθύντρια των Εκδόσεων Καζαντζάκη Νίκη Σταύρου και πνευματική κόρη της Ελένης Ν. Καζαντζάκη, αναφέρεται στις προσπάθειες που γίνονται για να έρθει η νέα γενιά των Ελλήνων σε επαφή με το τεράστιο έργο του. Ο Νίκος Μαθιουδάκης, Πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, περιγράφει την τεράστια ζήτηση και αποδοχή που συνεχίζει να έχει ο συγγραφέας του «Αλέξη Ζορμπά», του «Καπετάν Μιχάλη» και τόσων άλλων αριστουργημάτων. Στην εκπομπή παρουσιάζονται αποσπάσματα από τη θεατρική προσαρμογή της «Ασκητικής» σε σκηνοθεσία Πάνου Αγγελόπουλου.

Advertisements

Μια αληθινή φιλία

kazantzakisCapture
Του πολύ αγαπημένου μου Γιώργη Ζορμπά – Νίκος Καζαντζάκης 1917

Στο βιβλίο αυτό ο Γιώργος Στασινάκης, πρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, πραγματεύεται τη σχέση Καζαντζάκη – Ζορμπά, την ιστορία μιας αληθινής φιλίας. Εξήντα χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου Έλληνα λογοτέχνη, και ύστερα από εμπεριστατωμένη έρευνα, παρουσιάζονται άγνωστα στοιχεία για τον θρυλικό Γιώργη Ζορμπά (που έγινε Αλέξης Ζορμπάς στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά): η γέννησή του στη Μακεδονία, τα ταξίδια και οι περιπέτειές του, η ταφή στα Σκόπια… Επίσης έρχονται στο φως στοιχεία για τη σχέση του με τον Καζαντζάκη, όπως η γνωριμία τους στο Άγιον Όρος, η εκμετάλλευση ενός λιγνιτωρυχείου στη Μεσσηνιακή Μάνη, ο επαναπατρισμός Ελλήνων από τον Καύκασο κ.ά.

Του πολύ αγαπημένου μου Γ. Ζορμπά

Η φιλία τους ήταν βαθιά και αληθινή. Ο Ζορμπάς ανέφερε: «Αφεντικό, άνθρωπο δεν αγάπησα σαν εσένα». Και ο Καζαντζάκης έγραψε: «Αν ήθελα να ξεχωρίσω ποιοι άνθρωποι αφήκαν βαθύτερα τ’ αχνάρια τους στη ψυχή μου, ίσως να ξεχώριζα τον Όμηρο, το Βούδα, το Νίτσε, τον Μπέρξονα και το Ζορμπά […] Ο Ζορμπάς μ’ έμαθε ν’ αγαπώ τη ζωή και να μη φοβούμαι το θάνατο».

Για τον Συγγραφέα: Ο Γιώργος Στασινάκης γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1941 και φοίτησε στο Γαλλικό Κολλέγιο Δελασάλ «Άγιος Παύλος» στον Πειραιά. Σπούδασε στο Μπορντό της Γαλλίας  Πολιτικές Επιστήμες, Νομικά και Δημόσιο Δίκαιο. (…)
Είναι ιδρυτής και πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ), ενώ κατέχει επίσης τη θέση του αρχισυντάκτη της ετήσιας επιθεώρησης Le Regard crétois και του ενημερωτικού δελτίου Synthesis, που αποτελούν εκδόσεις της ΔΕΦΝΚ. Είναι μέλος της Διεθνούς Ένωσης Γαλλόφωνου Τύπου και ένας από τους σημαντικούς δωρητές του Μουσείου Νίκου Καζαντζάκη στη Μυρτιά της Κρήτης. Έχει δώσει πολλές διαλέξεις και έχει ταξιδέψει με δικά του έξοδα σε ενενήντα έξι χώρες για τη διάδοση του έργου και της σκέψης του Καζαντζάκη σε ολόκληρο τον κόσμο.

από kastaniotis.com

zorbas
Βίντεο

Νίκος Καζαντζάκης – Alexis Zorbas

Άντονυ Κουίν

Άντονυ Κουίν

(Ενημερώθηκε 8/1/'18) Το 2018 συμπληρώθηκαν 61 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου Ηρακλειώτη πεζογράφου – (1883-1957).  Έργα του:  Ο Τελευταίος πειρασμός /1955, ο Φτωχούλης του θεού /1957, Ασκητική /1920, Αλέξης Ζορμπάς /1954 – το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο καλύτερου ξενόγλωσσου μυθιστορήματος στη Γαλλία, γυρίστηκε ταινία Alexis Zorbas με πρωταγωνιστή τον Άντονυ Κουίν – (έργο που έκανε παγκόσμια γνωστή την Κρήτη και συνετέλεσε στον τουρισμό της…), Αναφορά στον Γκρέκο /1961 εξεδόθη – η συγγραφή του όμως είχε άρχισε στο Λουγκάνο το 1955 – χρονιά όπου και γνωρίστηκε με τον Αλβέρτο Σβάιτσερ, στην Αλσατία-  Οδύσσεια (ποίηση), Ταξιδεύοντας (ταξιδιωτικές εντυπώσεις) με τις περιγραφές των ταξιδιών που έκανε ανά τον κόσμο από το 1907 και μετά – με ενδιάμεσες στάσεις  στο εξοχικό της Αίγινας (1943-1944),  και στην Αθήνα (1945) κ.ά.

zorbas

Αλέξης Ζορμπας – Ο Αληθινός

Το 1906 σημειώθηκαν και οι πρώτες δημοσιεύσεις κειμένων του στο περιοδικό Πινακοθήκη με το ψευδώνυμο Κάρμα Νιρβανή, με το οποίο εξέδωσε και το πρώτο βιβλίο του «Όφις και Κρίνο», αφιερωμένο στη Γαλάτεια Αλεξίου*. Το 1902 έφυγε για την Αθήνα και γράφτηκε στη Νομική Σχολή, από όπου αποφοίτησε το 1906 με άριστα.
Τον επόμενο χρόνο γράφτηκε στη Μασονική Στοά Αθηνών και έφυγε για σπουδές Νομικής στο Παρίσι, όπου παρακολούθησε και μαθήματα φιλοσοφίας με τον Ανρί Μπεργκσόν.

Το 1924, μετά την επιστροφή του από την Ευρώπη, Γερμανία -Βερολίνο, Δρέσδη- Ιταλία, γνωρίζεται με την Ελένη Σαμίου με την οποία παντρεύεται το 1945, χρονιά που ιδρύει τη «Σοσιαλιστική Εργατική Ένωση» και διατελεί υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου στην κυβέρνηση Σοφούλη.

Νίκος Καζαντζάκης

Νίκος Καζαντζάκης γεν. Ηράκλειο Κρήτης 1883-1957

Το 1946 εγκατεστάθη στο Παρίσι σύμβουλος στην έδρα Λογοτεχνίας της Unesco και την ίδια χρονιά προτάθηκε για το Nobel μαζί με τον Άγγελο Σικελιανό. Το έργο του ο Χριστός ξανασταυρώνεται /1953, ξεσήκωσε αντιδράσεις από την Ελληνική εκκλησία αλλά και το Βατικανό. Επίσης έγραψε πέντε αναγνωστικά για το δημοτικό μαζί με τη Γαλάτεια Αλεξίου η οποία και τα υπέγραφε – (1911-1926 διάρκεια γάμου τους).
Tο 1957 προβλήθηκε στις Κάννες το, επίσης βασισμένο στο «O Xριστός ξανασταυρώνεται», φιλμ του Ζυλ Ντασσέν, «Εκείνος που πρέπει να πεθάνει». Ο Καζαντζάκης ήταν παρών στην πρεμιέρα. Το καλοκαίρι ταξίδεψε στην Κίνα και κατά την επιστροφή μέσω Ιαπωνίας εμβολιάστηκε με αποτέλεσμα να προσβληθεί από γάγγραινα.

Νοσηλεύτηκε αρχικά στην Κοπεγχάγη και στη συνέχεια στο Φράιμπουργκ, όπου προσβλήθηκε από Ασιατική γρίπη και πέθανε σε ηλικία εβδομήντα τεσσάρων χρόνων. Η σορός του μεταφέρθηκε στο Ηράκλειο και ενταφιάστηκε στην Τάπια Μαρτινέγκο, κοντά στο ενετικό κάστρο της πόλης. Ο Ν. Καζαντζάκης δεν πήρε το Nobel, όπως ο Ελύτης και ο Σεφέρης ωστόσο θα πρέπει να θεωρείται ο μεγαλύτερος Έλληνας πεζογράφος της μεσοπολεμικής πεζογραφίας (μεταξύ Α΄και Β΄παγκοσμίου πολέμου) αλλά και των μετέπειτα χρόνων.

Αποσπάσματα από το «Αναφορά στον Γκρέκο» – 1955 – 1957 / 1961 (Έτος Α΄έκδοσης)

Σε ποιον να πω πόσες φορές σκαρφαλώνοντας, με τα πόδια, με τα χέρια, τον κακοτράχαλο ανήφορο του θεού, γλίστρησα κι έπεσα, πόσες φορές σηκώθηκα, όλο αίματα, και ξανάρχισα ν’ ανηφορίζω; Που να βρω μια ψυχή σαρανταπληγιασμένη κι απροσκύνητη, σαν την ψυχή μου, να της ξομολογηθώ; Σε ποιον να εμπιστευτώ τις χαρές και τις πίκρες μου, τις μυστικές δονκιχώτικες λαχτάρες της νιότης, την τραχιά σύγκρουση αργότερα με το Θεό και με τους ανθρώπους, και τέλος την άγρια περηφάνια που έχουν τα γεράματα που καίγουνται μα αρνιούνται, ως το θάνατο, να γίνουν στάχτη;

Μαζεύω τα σύνεργα μου: όραση, ακοή, γέψη, όσφρηση, αφή, μυαλό, βράδιασε πια, τελεύει το μεροκάματο, γυρίζω σαν τον τυφλοπόντικα σπίτι μου, στο χώμα. Όχι γιατί κουράστηκα να δουλεύω, δεν κουράστηκα, μα ο ήλιος βασίλεψε.

Ο ήλιος βασίλεψε, θάμπωσαν τα βουνά, οι οροσειρές του μυαλού μου κρατούν ακόμα λίγο φως στην κορφή τους, μα η άγια νύχτα πλακώνει, ανεβαίνει από τη γης, κατεβαίνει από τον ουρανό, και το φως ορκίστηκε να μην παραδοθεί· μα το ξέρει, σωτηρία δεν υπάρχει. Δε θα παραδοθεί, μα θα σβήσει.

Ρίχνω στερνή ματιά γύρα μου ποιον ν’ αποχαιρετήσω; τι ν’ αποχαιρετήσω; τα βουνά, τη θάλασσα, την καρπισμένη κληματαριά στο μπαλκόνι μου, την αρετή, την αμαρτία, το δροσερό νερό; Μάταια, μάταια· κατεβαίνουν όλα ετούτα μαζί μου στο χώμα…

* Αδελφή της επίσης Ηρακλειώτισας συγγραφέως Έλλης Αλεξίου, μετέπειτα σύζυγος (1η) του Ν. Καζαντζάκη
Αρχική πηγή εικόνας Ζορμπά (Ο Αληθινός Αλέξης Ζορμπάς)