Νίκος Καζαντζάκης

Καζαντζάκης 61 χρόνια μετά

26/10/1957 – το φως πια λιγόστεψε…

Καζαντζάκης Νίκος

Καζαντζάκης Νίκος (1883 – 1957)

Ημέρα θανάτου στο Φράϊμπουρ Γερμανίας του Νίκου Καζαντζάκη. Πέρασαν 60 και 1 χρόνια από την ημέρα που έφυγε (74) «μην ελπίζοντας, μη φοβούμενος, ελεύθερος πάντα» ο μεγάλος Έλληνας συγγραφέας – διανοητής. Μια ζωή αφιερωμένος στην αναζήτηση του Θεού ελπίζοντας κάποτε να τον αντικρύσει. Ωστόσο δεν βρήκε στο δρόμο του παρά την απεγνωσμένη ελπιδοφόρο ή και απέλπιδα αυτή αναζήτηση – κι από αυτή οικοδομήθηκε το έργο του.

Έργο διαποτισμένο με τις μεγάλες ιδέες για το μεταφυσικό πρόβλημα του ανθρώπου, αλλά προσιτό, οικείο για κάθε άνθρωπο που πιάνει ένα βιβλίο από αυτό το έργο, στα χέρια του. Όπως το ίδιο απλός ήταν στη ζωή του παρ’ όλα τα μεγάλα προβλήματα της ύπαρξης που τον βασάνιζαν και που «εύχεται στη βαφτισιμιά του να συνεχίζει αμέριμνα το παιχνίδι γιατί ακόμη είναι μικρή να ασχοληθεί με τα άλλα» καθώς εξομολογείται η ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ στη συνομιλία της για τον Καζαντζάκη.

Νίκος Καζαντζάκης

Ο Νίκος Καζαντζάκης στο γραφείο του

Γέννημα – θρέμμα της κρητικής γης γεννημένος στο Ηράκλειο (1883) όπου και ο τάφος του σήμερα (τοποθεσία ντάπια Μαρτινέγκου) με το σταυρό να κοιτάζει υπερήφανα στην απεραντωσύνη ουρανού και γης, στα θυελλώδη ξεσπάσματα του πελαγίσιου αέρα – ένα ανάστημα ψυχής γιγαντωμένης από την τραχειά υλική γη και το ερευνητικό μάτι προς την απεραντωσύνη του απείρου, ο Καζαντζάκης διέγραψε μια πορεία μπαίνοντας επικεφαλής της μεγάλης αλυσσίδας των Ηρακλειωτών συγγραφέων.

Ο Νίκος Καζαντζάκης από το Ηράκλειο Κρήτης πήγε στην Αθήνα όπου γράφτηκε στη Νομική Σχολή, κι αργότερα στο Παρίσι πάλι στη Νομική. Στράφηκε όμως στη λογοτεχνία και στη φιλοσοφία με κύριο έργο σ’ αυτήν την «Ασκητική» (Salvatores Dei / 1927) βασισμένο αρχικά στη Νιτσεϊκή φιλοσοφία, όπου ο λόγος του εμπεδώνεται στην πορεία στη Μεταφυσική θεώρηση.

Ταξίδεψε πολύ εξ ού και η σειρά «Ταξιδεύοντας». Μιλούσε απταίστως πολλές γλώσσες. Ξακουστός σε ένα μεγαλύτερο κοινό που αρχίζοντας από την Ελλάδα, καταλαμβάνει ένα  ολοένα και ευρύτερο φάσμα αναγνωστών, που κατά κύριο λόγο κερδήθηκε με την ταινία Αλέξης Ζορμπάς (1964), έργο γραμμένο το 1946 – με μουσική επένδυση Μίκη Θεοδωράκη, μη ξεχνώντας φυσικά και τα έργα «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται» (Σειρά TV / 1975) – γραμμένο το 1948, «Ο Τελευταίος Πειρασμός» (1988) μεταφερμένο κι αυτό στον κινηματογράφο – έργα όπου προσέδωσε μια ανθρώπινη υπόσταση στον Χριστό και που δυστυχώς κατηγορήθηκε με αφορισμό από την εκκλησία.

Τα μυθιστορήματα «Ο Φτωχούλης του Θεού» (1953), «Αναφορά στο Γκρέκο» (1961 / μετά θάνατον έκδοση) – και τα δύο προς τιμήν δύο επιφανών προσωπικοτήτων: του Μοναχού – Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης και του εκ Κρήτης ζωγράφου Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, αποτελούν τα πιο χαρακτηριστικά του έργα όπου διαγράφονται η ζωή και η ιδιοσυγκρασία του – ιδιαίτερα η «Αναφορά στο Γκρέκο», καθώς περιέχουν πολλά βιογραφικά στοιχεία. Το 1957 έχασε το Νόμπελ Λογοτεχνίας για μία ψήφο, από τον Αλμπέρ Καμύ – γεγονός που ο ίδιος ο Καμύ σχολίασε: «Ο Καζαντζάκης άξιζε χίλιες φορές περισσότερο από μένα».

Καταδιωκόμενος από πλείστα προβλήματα οικονομικά, πνευματικά, προσωπικά, συνέχιζε απτόητος τον αγώνα του συγγραφέα: να επικοινωνήσει μέσω του εσώτερου εαυτού του και των δημιουργημάτων του με τον κάθε μοναχικό αναγνώστη που πορεύεται μέσα στο μοναχικό πλήθος αγωνιζόμενος κι αυτός μέσα από τον προσωπικό του αγώνα. Μα η ζωή είναι ένας αγώνας – να ζήσεις, να πορευτείς, να βρεις τον αληθινό σου εαυτό μέσα από τις ποικίλες εκφάνσεις, εκδηλώσεις της καθημερινότητας, όπου λέει η ποιήτρια Αγγελάκη-Ρουκ στο ποίημα της «Μοναξιά»: Μέσα στη τόση μοναξιά μία είναι η σωτηρία και προκύπτει μόνο μέσα από την προσωπική μοναξιά του καθενός.

Στο βίντεο – link που παρατίθεται η γνωστή ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, βαπτισιμιά του Νίκου Καζαντζάκη, με αφορμή την δημοσίευση της αλληλογραφίας του συγγραφέα με την οικογένεια Αγγελάκη, ξεδιπλώνει μνήμες της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.

Ο επιμελητής της έκδοσης Θανάσης Αγάθος, Λέκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, επισημαίνει άγνωστες λεπτομέρειες της ιδιωτικής ζωής του συγγραφέα. Η Διευθύντρια των Εκδόσεων Καζαντζάκη Νίκη Σταύρου και πνευματική κόρη της Ελένης Ν. Καζαντζάκη, αναφέρεται στις προσπάθειες που γίνονται για να έρθει η νέα γενιά των Ελλήνων σε επαφή με το τεράστιο έργο του. Ο Νίκος Μαθιουδάκης, Πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, περιγράφει την τεράστια ζήτηση και αποδοχή που συνεχίζει να έχει ο συγγραφέας του «Αλέξη Ζορμπά», του «Καπετάν Μιχάλη» και τόσων άλλων αριστουργημάτων. Στην εκπομπή παρουσιάζονται αποσπάσματα από τη θεατρική προσαρμογή της «Ασκητικής» σε σκηνοθεσία Πάνου Αγγελόπουλου.

Advertisements
Το Τρίτο Στεφάνι - Κώστας Ταχτσής

Το τρίτο στεφάνι

Αθήνα 1985 Εκδόσεις Ερμείας

Η ζωή του Κώστα Ταχτσή ως άνθρωπος εσωτερικά και ως βιώματα, ήταν πολυτάραχη. Παιδί μεγαλωμένο από τη γιαγιά του στην Αθήνα ενώ η μάνα του ζούσε Θεσσαλονίκη μαζί με την αδελφή του καθώς είχαν χωρίσει οι γονείς του και η μάνα του τον πήγε στη γιαγιά του να μένει άγνωστο γιατί. Όταν κατέβαινε στην Αθήνα κι έλεγε στη μάνα της να τον πάρει, εκείνη απειλούσε πως θα πέσει από το μπαλκόνι να σκοτωθεί αν το έκανε κι έτσι εκείνη έφευγε πάντα χωρίς να τον παίρνει μαζί της. Έτσι μικρός ο Κώστας μεγάλωσε με την αυταρχική επιτήρηση της γιαγιάς του – κάτι ωστόσο που δεν απέτρεψε το μοιραίο – να εξαφανισθεί κάποιες ώρες άγνωστο πόσες και με ποιον, και να βιώσει πιθανόν ένα καταλυτικά άσχημο περιστατικό – όπως η ίδια η αδελφή του επεσήμανε μετά το θάνατο του, που του δημιούργησε στη συνέχεια τα γνωστά αδιέξοδα.

Ο νεαρός Κώστας Ταχτσής

Στο βιβλίο «το Τρίτο Στεφάνι» (ιδιωτική έκδοση το 1962) περιγράφει αριστοτεχνικά τη καθημερινότητα του με τις δύο γυναίκες που σημάδεψαν τη ζωή του – τη γιαγιά του στο βιβλίο Εκάβη στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη με τη μάνα του αντίστοιχα Νίνα συμπλέκοντας ως υπόθεση του έργου τους δύο μονολόγους τους. Οι διάλογοι είναι τόσο ζωντανοί, οι παρουσίες των γυναικών καταλυτικές σ’ έναν κόσμο όπου δεν χωρούσε τους άνδρες και πράγματι ούτε στον κόσμο του Ταχτσή χώρεσαν καθώς τους απαρνήθηκε – γεγονός που σφραγίστηκε οριστικά με την επίσκεψη του πατέρα του στο σπίτι όπου έμενε με τη γιαγιά του στο Μεταξουργείο, και το άγριο ξυλοκόπημα που δέχτηκε απ’ αυτόν όταν είδε τα γραπτά του στο τραπέζι – ένα ημερολόγιο, ποιήματα, τα οποία μανιωδώς και έσκισε – γραπτά που μέσα από τα οποία έβγαιναν πολλά για κρυφές πτυχές της ζωής του.

Το βιβλίο σε σχέδιο εξωφύλλου από τον Αλέκο Φασιανό, βγήκε στις εκδόσεις Ερμείας επισήμως το 1985, αφού είχε απορριφθεί για μια δεκαετία από τους εκδότες λόγω ασέμνου περιεχομένου έλεγαν κάτι που ανάγκασε τον ίδιο να πρωτοεκδόσει με δικά του έξοδα. Πρόκειται για ένα νεανικό αφήγημα – για τα πρώτα του χρόνια που τα πέρασε στη Θεσσαλονίκη, μετά στην Αθήνα – ως το 1962 (ως νεαρός ποιητής) που ολοκλήρωσε την αφήγηση τους. Πάντως αφού το εξέδοσε έφυγε στο εξωτερικό γυρνώντας με μια βέσπα συνήθως, όμως τι έκπληξη, γυρίζοντας βρέθηκε μπροστά στη θερμή υποδοχή του βιβλίου και την αναγνώριση. Έκτοτε έλαβε κάποιες δημόσιες θέσεις στην ΕΡΤ καθώς και από τη θέση του αρθρογράφου γνωρίστηκε με κόσμο, χωρίς ωστόσο ποτέ να εγκαταλείψει τις ανορθόδοξες δραστηριότητες του στον κόσμο της νύχτας με επισκέψεις στην οδό Αθηνάς, στη Συγγρού εκεί όπου δεχόταν προπηλακισμούς ακόμη και επιθέσεις βαρέων τραυματισμών, που τον οδηγούσαν στον Ευαγγελισμό, από τις τραβεστί της περιοχής γιατί δεν «τον χώνευαν» καθώς πίστευαν πως θα τους «έκλεβε την πελατεία».

Κώστας Ταχτσής (1927 – 1988) – με φόντο την Αθήνα

Ήταν η δεύτερη φύση του μετά τη συγγραφική, να συγχρωτίζεται με τον κόσμο της νύχτας και του υποκόσμου – ανθρώπους που έφερνε και στο σπίτι του, μη διστάζοντας και μη φοβούμενος τα χειρότερα. Πράγματι και έτσι συνέβη, αυτός ο κόσμος απέβη μοιραίος κόβοντας του το νήμα της ζωή του στα 60 του χρόνια. Βρέθηκε νεκρός από την αδελφή του το πρωί στο κρεβάτι του, με όλα τα φώτα ανοιχτά κι αυτά της εισόδου του σπιτιού ακόμη. Το βιβλίο έμεινε να τον θυμίζει το πόσο μεγάλος συγγραφέας υπήρξε, πόσο αυτές οι δύο γυναίκες Εκάβη και Νίνα (στο βιβλίο), επηρρέασαν για πάντα τη ζωή του. Ο Κώστας Ταχτσής δεν τις εφηύρε, υπήρξαν εκεί μπροστά του να του θυμίζουν πάντα, πόσο ανυπεράσπιστη είναι η γυναικεία φύση μπροστα στην ανδρική δύναμη και σε τι πονηριές μετέρχεται για να την αντιμετωπίσει. Δύναμη που του αφαίρεσε του ίδιου τη ζωή, με τόση μανία και εκδικητικότητα.

taxtsis_dolofonia

Η Δολοφονία του συγγραφέα

Στο βιβλίο του Κώστα Τσαρούχα «Η δολοφονία του συγγραφέα» (2008) ανάμεσα σε άλλα εγκλήματα παρουσιάζεται και η ζωή του Ταχτσή, η φιλία που τους ένωνε, καθώς πολλές φορές τον βοήθησε ο δημοσιογράφος, κτυπημένος από τις τραβεστί της Συγγρού και της Αθηνάς πηγαίνοντας τον για τις πρώτες βοήθειες. Οι γιατροί όταν τους έλεγε «ξέρετε ποιος είναι αυτός;» έμεναν αποσβολωμένοι όταν άκουγαν το όνομα του πασίγνωστου συγγραφέα. Όμως η ζωή κυλάει κι όλα ξεχνιώνται και ο νεανικός ως ποιητής Ταχτσής με τις περιπλανήσεις του στους πέριξ του Συντάγματος δρόμους και στα διάφορα στέκια και ο ώριμος αργότερα, με την επιτυχία και την αναγνώριση του συγγραφέα, αλλά και το φρικτό τέλος (1988) όπως επιφυλάχθηκε και σε άλλους της ίδιας ζωής – τους Πιερ-Πάολο Παζολίνι (1975), Τζιάνι Βερσάτσε (1997), Νίκο Σεργιανόπουλο (2008) και τελευταία του Μένη Κουμανταρέα (2014). Το βιβλίο όμως με τη ερυθρόχρωμη εικόνα του Φασιανού, πάντα θα μένει στο ράφι της βιβλιοθήκης να θυμίζει πως τα αγνά πρώτα χρόνια της ζωής ενός αγοριού μπορούν να γυρίσουν σε μια σκοτεινή περσόνα που με τίποτα δεν μπορείς να απαλλαγείς. Το λαμπρό φως της ζωής των πρώτων χρόνων μιας συντηρητικής μικροαστικής απλής ζωής, συχνά δυστυχώς γίνεται ένας μαύρος ουρανός των πιο σκοτεινών και ανερμήνευτων παθών.

Ούταρ Πραντές

indiaTajMahal

Τατζ Μαχάλ – Άγκρα, Ούταρ Πραντές

Uttar Pradesh: Χώρα του ουράνιου τόξου Στο βόρειο – ανατολικό τμήμα της Ινδίας βρίσκεται η πολυπληθής περιοχή Ούταρ Πραντές (Uttar Pradesh). Είναι ένα από τα 28 ομόσπονδα κράτη που συγκροτούν το κράτος των Ινδιών – με πληθυσμό 204 + εκ. Στο έδαφος του Ούταρ Πραντές βρίσκεται και η ιστορική πόλη Άγκρα (Agra) με το Μαυσωλείο Τατζ Μαχάλ, το Νέο Δελχί, η Λαχόρη. Η πρωτεύουσα είναι η Λάκναου (Lucknow), Αλαχαμπάντ (Allachabad). Εκεί βρίσκεται και η ιερή πόλη στις όχθες του Γάγγη, όπου χιλιάδες Iνδουϊστές συρρέουν από όλα τα μέρη της Ινδίας για να νιφθούν στα νερά του ιερού κατά τη θρησκεία τους, ποταμού Γάγγη – το Βαρανάσι (Varanasi).

indiaJaipur

Τζάι Μαχάλ – Λίμνη Μανσαγκάρ Ρατζαστάν

Προς τα ΝΔ σύνορα του Ούταρ Πραντές κοντά με το Νέο Δελχί, βρίσκεται το όμορο ομόσπονδο κρατίδιο του Ρατζαστάν (Rajasthan) που ιδρύθηκε το 1727 από τον Μαχαραγιά Jai Singh II, με πρωτεύουσα τη Τζαϊπoύρ (Jaipur) από τον οποίο έλκει και το όνομα της (πληθ. 3 + εκ.) – περιοχή όπου συλλέγονται από εξωτικά λουλούδια πολύτιμα αποστάγματα (εσάνς) για την αρωματοποιϊα, με επικεφαλής το γνωστό άρωμα το Jaipur. Το Τζαϊπουρ είναι τουριστικός προορισμός εκ των πλέον γνωστών της Ινδίας γνωστό και ροζ πόλη.


Μέλι – Θρεπτική απόλαυση

Μελισσουργοί επί τω έργω

Μέλι από φυσική κηρήθρα (περιορισμένης παραγωγής)

Η μελισσοκομία (αγγλ. apiculture, beekeeping γαλλ. apiculture) είναι ο κτηνοτροφικός κλάδος που ασχολείται με τη φροντίδα και τη διαχείριση των αποικιών των μελισσών. Οι μέλισσες εκτρέφονται για το μέλι και άλλα προϊόντα που παράγουν, για την επικονιαστική τους δράση στα καλλιεργούμενα φυτά ή ως ευχάριστη ερασιτεχνική απασχόληση. Η μελισσοκομία είναι πολύ διαδεδομένη καθώς μέλισσες εκτρέφονται από τις περιοχές γύρω από τους πόλους μέχρι τον Ισημερινό.

Από τους αρχαιοτάτους χρόνους οι άνθρωποι παρήγαγαν μέλι – αιώνες πριν ανακαλυφθεί η ζάχαρη, ως γλυκαντική ουσία. Η μέλισσα που εξημερώθηκε από τον άνθρωπο ανήκει στο γένος Apis . Είναι κοινωνικό έντομο, αξιοσημείωτο για το γεγονός ότι εφοδιάζει την κυψέλη του με μεγάλες ποσότητες μελιού. Παλαιότερα οι μέλισσες εκτρέφονταν σε κοφίνια διαφόρων τύπων (ξύλινα, από κορμό δένδρων, πήλινα κλπ.). Ο μελισσοκόμος αρκούνταν στο να παίρνει μερικές κηρήθρες οι οποίες συνθλίβονταν και διηθούνταν δίνοντας ένα προϊόν μέτριας ποσότητας. Εκτός αυτού δεν μπορούσε να ασκηθεί καμμία επίβλεψη στη ζωή της αποικίας και ήταν αδύνατη η καταπολέμηση των ασθενειών.

Όλα αυτά άλλαξαν σε μεγάλο βαθμό με την ανακάλυψη της κυψέλης με τα κινητά πλαίσια. Αυτή περιέχει κινητές κυψέλες που μπορούν να αφαιρεθούν και να εξεταστούν χωριστά. Η ανακάλυψη της τεχνητής λεγόμενης κηρήθρας που εφαρμόζεται στα πλαίσια, επέφερε μεγάλη οικονομία σε μέλι, κερί και εργασία εκ μέρους του σμήνους σε εποχή μάλιστα μεγάλης ανθοφορίας. Άλλο πλεονέκτημα ήταν ο περιορισμός της παραγωγής κηφηνοκελλιών.

Μέλι Αμοργού

Μεγάλη σημασία για την επιτυχία μιας μελισσοκομικής επιχείρησης έχει η περιοχή όπου είναι εγκατεστημένες οι κυψέλες. Ιδανική περιοχή θεωρείται αυτή που έχει άφθονη και συνεχή ανθοφορία την άνοιξη για να αναπτυχθεί κανονικά ο γόνος, άφθονη ανθοφορία το καλοκαίρι και μάλιστα εκλεκτών μελισσοκομικών φυτών για να εξασφαλισθεί πλούσια σοδειά άριστου μελιού καθώς και καλή ανθοφορία το φθινόπωρο για να ανανεωθεί ο πληθυσμός των σμηνών και να αποταμιευθεί αρκετή τροφή προς αποφυγή της λιμοκτονίας το χειμώνα.

Η εξαγωγή του μελιού από τις κυψέλες (τρυγητός) συμπίπτει με τη λήξη της ανθοφορίας κάθε περιοχής.  Αρχίζει κατά τον Ιούνιο-Ιούλιο (λήξη της ανθοφορίας του θυμαριού και τελειώνει τον Σεπτέμβριο λήξη της ανθοφορίας της Ερείκης). Τα πλαίσια απαλάσσονται από τις μέλισσες με τη μελισσοκομική ψήκτρα. Στη συνέχεια αφαιρείται το το πώμα από κερί που σφραγίζει τα κελιά με το μελισσοκομικό μαχαίρι το οποίο ζεσταίνεται με υδρατμούς. Τα πλαίσια μετά τοποθετούνται  στον μελιτοεξαγωγέα για τη φυγοκεντρική εξαγωγή του μελιού το οποίο συσσωρεύεται  στο βάθος της συσκευής. Το μέλι από τον μελιτοεξαγωγέα δεν είναι  άμεσα εμπορεύσιμο γιατί περιέχει θρύμματα κηρηθρών, γύρη, διάφορες ξένες προσμίξεις και πολλές φυσσαλίδες αέρα. Για να γίνει εμπορεύσιμο ή κατάλληλο για αποθήκευση, διηθείται και στη συνέχεια τοποθετείται σε δοχείο γνωστό ως ωριμαστήριο όπου παραμένει για ένα δεκαήμερο περίπου. Στο ωριμαστήριο επιτελείται η εξάτμιση του νερού, διαχωρισμός των προσμίξεων. Μετά την ωρίμανση το μέλι είναι παχύρευστο, πολύ διαυγές και αρωματικό.

honey

Μέλι, από την κυψέλη στο τραπέζι

Το μέλι είναι ένα από τα κύρια προϊόντα της ελληνικής γης. Ο μελισσοκόμος εργάζεται στη φύση με τα μελίσσια του – κουτιά στη σειρά όπου μαζεύονται οι μέλισσες για να παράσχουν την κηρήθρα με το πολύτιμο μέλι. Υπάρχουν πολλοί τόποι όπου παράγεται εντόπιο προϊόν του μελιού κα ανάλογο είναι το άρωμα, το χρώμα, η υφή και η γεύση του. Το χρυσό μέλι του κάθε τόπου είναι διακριτό για το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ως ακολούθως:

  • Μέλι ρέικι Χαλκιδικής — Το βότανο Ερείκη ή Ρέικι παράγει ένα μοναδικό μέλι υψηλής διατροφικής αξίας σπάνιο για το άρωμα και τη γεύση του
  • Μέλι Κρήτης — Εξαιρετικό μέλι από αγριολούλουδα, κωνοφόρα δένδρα και θυμάρι. Συλλέγεται με μεράκι από Κρητικούς μελισσοκόμους με πλούσια γεύση και αρώματα
  • Μέλι βελανιδιάς Πίνδου — Ορεινό μέλι που συλλέγεται από τη βιοποικιλότητα της μεγαλύτερης οροσειράς της Ελλάδας. Ένα μέλι με ισχυρή αντιοξειδωτική δράση
  • Μέλι καστανιάς Αγίου Όρους — Ένα ξεχωριστό μέλι που συλλέγεται από τη παρθένα φύση του Αγίου Όρους. Ένα μοναδικό μέλι με ευεργετικές ιδιότητες, πλούσιο σε ιχνοστοιχεία και με μεγάλη θρεπτική αξία
  • Μέλι Μάνης — Εξαιρετικό μέλι από αγριολούλουδα και βότανα της άγριας φύσης της ξακουστής Μάνης, με πλούσια γεύση
  • Πευκόμελο Ευβοίας — Μέλι από τα πευκοδάση της Εύβοιας με την προσεκτική φροντίδα των μελισσοκόμων της. Ένα μέλι με ιδιαίτερο άρωμα και πλούσια γεύση
  • Μέλι πορτοκαλιάς Λακωνίας — Ένα μέλι από τις φημισμένες πορτοκαλιές της Λακωνίας. Ένα ιδιαίτερο μέλι με ευχάριστη δροσιστική γεύση
  • Μέλι ανθέων Κυκλάδων — Ένα σπάνιο ανθόμελο από αγριολούλουδα και άγρια βότανα των κυκλαδίτικων νησιών. Μέλι περιορισμένης παραγωγής με κεχριμπαρένιο χρώμα και δυνατό άρωμα

Πληροφορίες για ποικιλίες ελληνικού μελιού lidl.gr  (προσφορά Από 6/11 συσκευασία 450 g/ 3.99 e.) | Άλλες τοποθεσίες aigiali gir (Μέλι Αμοργού)